In het kort
- De categorie volgt dwingend uit getallen en de stof — niet uit kwaliteit, en niet uit onderhandeling (art. 13, bijlage II).
- De dure sprongen: vanaf categorie II komt de aangemelde instantie en moeten lasmethoden en lassers zijn goedgekeurd; vanaf III komt daar de erkende instelling voor het NDO-personeel en de materiaalbeoordeling bij.
- Precies óp een scheidingslijn? Dan geldt de lagere categorie (bijlage II punt 4). Maar reken met exacte waarden, niet met afrondingen.
Wat een categorie eigenlijk is
Een PED-categorie zegt niets over de kwaliteit van uw apparaat. Hij zegt hoeveel energie er vrijkomt als het apparaat bezwijkt, en dus hoeveel bewijs de wetgever wil zien voordat het op de markt mag. Een uitstekend gebouwd vat kan categorie IV zijn, een middelmatig vat categorie I. De categorie volgt uitsluitend uit getallen en stofeigenschappen.
De indeling staat in artikel 13 van Richtlijn 2014/68/EU: drukapparatuur wordt naar oplopend gevaar ingedeeld volgens bijlage II. Die bijlage bevat negen tabellen. Welke tabel geldt, hangt af van drie dingen, en die drie dingen bepalen samen de hele uitkomst.
De drie ingrediënten van de indeling
1. Wat voor apparaat is het
Een drukvat, een installatieleiding, of brandstofgestookte dan wel anderszins verwarmde apparatuur met gevaar voor oververhitting. Die laatste groep heeft een eigen tabel (tabel 5) en komt daardoor sneller in een hoge categorie uit dan een drukvat met dezelfde afmetingen. Veiligheidsappendages en drukappendages volgen weer eigen regels.
2. Welke stof zit erin
Twee vragen: is het bij de maximaal toelaatbare temperatuur een gas of een vloeistof, en valt de stof in groep 1 of groep 2. Groep 1 is de gevaarlijke groep, ingedeeld via de CLP-verordening (EG) nr. 1272/2008; groep 2 is alles wat niet in groep 1 valt. Een vloeistof waarvan de dampdruk bij de maximaal toelaatbare temperatuur meer dan 0,5 bar boven de normale atmosferische druk (1 013 mbar) ligt, wordt voor de indeling als gas behandeld — dat volgt uit artikel 4 lid 1 onder a) i).
3. Hoe groot is het
Voor vaten: de maximaal toelaatbare druk PS, het volume V en het product PS·V. Voor leidingen: PS, de nominale grootte DN en het product PS·DN. Die getallen bepalen waar u in de grafiek van uw tabel terechtkomt.
Zit uw apparaat onder alle drempels van artikel 4 lid 1, dan valt het onder artikel 4 lid 3 en is er geen categorie. Dat is geen vrijstelling van alles, maar wel een heel ander regime.
Wat er per categorie werkelijk verandert
Niet de categorie zelf kost geld, maar wat eraan vastzit. Eerst het beeld, daarna de details.
| Categorie | Toegestane modules (art. 14) | Aangemelde instantie | Lassen en NDO (bijlage I punt 3.1) | Materiaal (bijlage I punt 4.2) |
|---|---|---|---|---|
| Art. 4 lid 3 (SEP) | geen — er is geen conformiteitsbeoordeling | nee | goed vakmanschap van een lidstaat | geen eis uit de PED |
| I | A | nee | geschikte uitvoeringsmethoden en gekwalificeerd personeel (punt 3.1.2 en 3.1.3) — de góédkeuring door een derde partij begint pas bij categorie II | fabrikant onderbouwt zelf |
| II | A2, D1 of E1 | ja | punt 3.1.2: werkwijzen én personeel voor permanente verbindingen goedgekeurd | fabrikant onderbouwt zelf |
| III | B (ontwerptype) + D B (ontwerptype) + F B (productietype) + E B (productietype) + C2 H | ja | punt 3.1.2 én punt 3.1.3: NDO-personeel goedgekeurd door een door een lidstaat erkende onafhankelijke instelling | bijzondere materiaalbeoordeling (PMA) beoordeeld door de aangemelde instantie |
| IV | B (productietype) + D B (productietype) + F G H1 | ja | gelijk aan categorie III | gelijk aan categorie III |
De sprong die het meeste kost zit tussen categorie I en II: daar komt een aangemelde instantie in beeld en moeten uw lasmethoden en lassers zijn goedgekeurd. De tweede sprong zit tussen II en III: daar ontstaat voor het eerst een goedkeuringseis voor het NDO-personeel — en die goedkeuring kan uitsluitend een erkende onafhankelijke instelling geven (punt 3.1.3) — en wordt een bijzondere materiaalbeoordeling door de aangemelde instantie beoordeeld.
Terzijde: "NoBo" en "aangemelde instantie" zijn twee namen voor hetzelfde — NoBo is kort voor het Engelse Notified Body. Wie welke rol precies heeft (en wat de erkende onafhankelijke instelling en de keuringsdienst van gebruikers doen), staat uitgewerkt op de pagina over de conformiteitsmodules.
De grenslijnen: net eronder is geen veilige plek
Bijlage II punt 4 bepaalt dat de scheidingslijnen in de tabellen de bovengrens van elke categorie aangeven. Ligt uw punt precies óp een lijn, dan geldt de lagere categorie. Dat is gunstig, maar het is ook precies waarom net-eronder ontwerpen riskant is.
Een voorbeeld. Een drukvat met water van ten hoogste 110 °C, PS 10 bar en V 500 liter komt op PS·V = 5.000 bar·L. In tabel 4 blijft dat onder de drempels van artikel 4 lid 1 onder a) ii) en valt het apparaat onder artikel 4 lid 3. Verhoog PS naar 21 bar bij hetzelfde volume, of houd 12,6 bar aan bij 800 liter, en er staat opeens categorie I met een EU-conformiteitsverklaring en een CE-markering tegenover — tabel 4 vraagt daarvoor zowel PS boven 10 bar als PS·V boven 10.000 bar·L.
De praktische les: reken niet alleen uw ontwerppunt door, maar ook de marge eromheen. Een klant die later om een hogere PS vraagt, of een ontwerpwijziging van vijftig liter, kan u ongemerkt een categorie omhoog duwen. In het uitgebreide rapport staat daarom per parameter hoeveel ruimte er nog is tot de volgende categorie.
Vier gevallen die vaak fout gaan
Meerdere ruimten in één apparaat
Bij drukapparatuur met meerdere ruimten geldt de hoogste categorie die op een van de afzonderlijke ruimten van toepassing is. Bevat één ruimte meerdere stoffen, dan telt de stof die de hoogste categorie oplevert (art. 13 lid 2). Een warmtewisselaar met stoom aan de ene en koelwater aan de andere zijde wordt dus niet ingedeeld op het gemiddelde.
Veiligheidsappendages
Veiligheidsappendages vallen volgens bijlage II punt 2 in categorie IV. Er is één uitzondering: appendages die voor specifieke apparatuur zijn gemaakt mogen in de categorie van die apparatuur worden ingedeeld. Een veiligheidsklep die los op de markt komt, is dus categorie IV.
Drukappendages
Drukappendages worden volgens bijlage II punt 3 ingedeeld op hun eigen PS, en op hun volume V of hun nominale grootte DN. Zijn beide van toepassing, dan geldt de hoogste van de twee uitkomsten.
Samenstellen
Een samenstel is meer dan de som van de onderdelen. Artikel 4 lid 2 zet een eigen regime neer voor samenstellen die stoom of oververhit water boven 110 °C opwekken, en voor samenstellen die als geheel op de markt worden gebracht. Het samenstel krijgt een eigen beoordeling; de losse onderdelen zijn daarmee niet klaar.
Veelgestelde vragen
Wat betekent SEP in de PED?
SEP staat voor Sound Engineering Practice, in de Nederlandse tekst "goed vakmanschap". Het is geen categorie maar het regime van artikel 4 lid 3: apparatuur die onder alle drempels van artikel 4 lid 1 blijft, wordt ontworpen en gefabriceerd volgens goed vakmanschap van een lidstaat, krijgt een toereikende gebruiksaanwijzing en draagt géén CE-markering op grond van deze richtlijn.
Welke categorie is het zwaarst?
Categorie IV. Daar zijn alleen de modules B (productietype) + D, B (productietype) + F, G en H1 toegestaan, en bij elk daarvan is een aangemelde instantie betrokken. Categorie IV is ook de standaardcategorie voor veiligheidsappendages die los op de markt komen.
Kan ik zelf een hogere categorie kiezen?
De categorie zelf niet, die volgt dwingend uit bijlage II. Wél mag u volgens artikel 14 lid 3 een conformiteitsbeoordelingsprocedure toepassen die voor een hogere categorie geldt. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer één kwaliteitssysteem het hele leveringspakket moet dekken.
Wat gebeurt er als mijn apparaat precies op een grenslijn ligt?
Dan geldt de lagere categorie. Bijlage II punt 4 bepaalt dat de scheidingslijnen de bovengrens van elke categorie aangeven. Reken dat wel na met de exacte waarden en niet met afgeronde getallen; een afronding van PS of V kan de uitkomst omdraaien.
Geldt de categorie ook voor de keuringsplicht in Nederland?
Indirect. De CE-markering dekt het in de handel brengen; het gebruik valt onder het Warenwetbesluit drukapparatuur 2016. De Warenwetregeling wijst per tabel van bijlage II aan welke categorieën keuringsplichtig zijn. De categorie is dus de invoer voor die tweede vraag, niet het antwoord erop.
Welke categorie heeft úw apparaat?
De gratis check geeft de tabel, de categorie en de toegestane modules, met de onderbouwing per stap. Geen account, geen e-mailadres nodig.
Start de gratis check of bekijk het uitgebreide rapport